Tatuaż samuraj to jeden z najmocniejszych motywów japońskich. Przedstawia przede wszystkim wojownika w zbroi, ale także samą maskę albo hełm kabuto, często w towarzystwie tygrysa, smoka lub kwiatów wiśni. Poniżej wyjaśniamy zatem, kim naprawdę byli samuraje i co w legendzie o bushido jest historią, a co późniejszą konstrukcją. Opisujemy również znaczenie poszczególnych elementów, warianty wzoru, style i miejsca na ciele.
Co oznacza tatuaż samuraj?
Tatuaż samuraj oznacza przede wszystkim honor, dyscyplinę, odwagę i lojalność, czyli cechy, które japońska tradycja i późniejsza legenda przypisują klasie wojowników. Wzór samuraja niesie także ideę gotowości na śmierć i spokojnego przyjęcia przemijania, dlatego często towarzyszą mu kwiaty wiśni. Tatuaż samuraja wybierają zatem osoby, które chcą nosić na skórze zasadę życia według własnego kodeksu. Motyw samuraja jest jednak tematem w obrębie stylu japońskiego, a nie osobnym stylem tatuażu.
Ogólną historię irezumi, czyli tradycyjnego japońskiego tatuażu, opisujemy natomiast osobno we wpisie o tatuażu japońskim. Tutaj skupiamy się zatem wyłącznie na postaci wojownika i jej atrybutach.
Kim byli samuraje?
Samuraje wyłonili się najpierw jako klasa wojowników w epoce Heian, mniej więcej między X a XII wiekiem. Początkowo służyli dworowi i możnym rodom jako uzbrojona straż, jednak z czasem sami sięgnęli po władzę. Następnie, od XII wieku, to właśnie wojownicy dominowali w rządzeniu Japonią, aż do restauracji Meiji w 1868 roku.
Koniec klasy przyniosły reformy ery Meiji. W 1869 roku większość dawnych wojowników trafiła mianowicie do nowej kategorii shizoku, a w 1873 roku rząd wprowadził powszechny pobór do wojska. Potem, w 1876 roku, edykt Haitōrei zakazał byłym samurajom noszenia mieczy w miejscach publicznych. W tych samych latach zniknęły również dziedziczne pensje, więc samuraje stracili zarówno przywileje, jak i źródło utrzymania.
Czy bushido to prawdziwy kodeks samurajów?
Bushido, czyli droga wojownika, kojarzy się dziś z jednym spisanym kodeksem, jednak taki powszechny kodeks w dawnej Japonii nie istniał. Samo słowo bushidō pojawia się w tekstach dopiero w okresie Edo i ponadto rzadko występuje w starszej literaturze. Wojownicy mieli oczywiście swoje zasady i poradniki, na przykład Hagakure spisane na początku XVIII wieku. Żaden z tych tekstów nie był jednak regulaminem obowiązującym wszystkich samurajów.
Obraz bushido, który znamy, ukształtował przede wszystkim Inazō Nitobe w książce Bushido: The Soul of Japan. Nitobe napisał ją bowiem po angielsku dla zachodnich czytelników, ukończył w 1899 roku, a wydanie z 1900 roku szybko rozeszło się po świecie. Historycy, między innymi Oleg Benesch, uważają dlatego spopularyzowane bushido w dużej mierze za tradycję wymyśloną pod koniec XIX wieku. Nie zmienia to jednak symboliki tatuażu, ponieważ honor, lojalność i odwaga od dawna należą do legendy wojowników.
Czy samuraje mieli tatuaże?
Nie, samuraje nie nosili tatuaży jako ozdoby. Tatuaż nie przyjął się bowiem wśród rządzącej klasy wojowników, między innymi z powodu konfucjańskiej zasady, by nie okaleczać własnego ciała. Duże zdobne tatuaże okresu Edo nosili natomiast strażacy, robotnicy, tragarze lektyk, kurierzy i hazardziści. Władze używały ponadto tatuażu jako kary, mianowicie od 1720 roku znakowały przestępców, na przykład pasami wokół ramienia.
Oprócz tego na początku ery Meiji, w 1872 roku, rząd zakazał tatuowania, a zakaz zniknął całkowicie dopiero w 1948 roku. Samuraj na skórze jest więc postacią z legendy, drzeworytu i teatru, a nie pamiątką zwyczajów samych wojowników. Dzięki temu motyw nie wymaga żadnej przynależności i może go nosić każdy, kto ceni jego wartości.
Elementy tatuażu samuraja i ich znaczenie
Wzór samuraja składa się zwykle z kilku elementów, a ponadto każdy z nich wnosi do kompozycji własne znaczenie. Poniżej zebraliśmy więc te, które pojawiają się najczęściej, razem z ich historycznym tłem.
| Element | Znaczenie w tatuażu |
|---|---|
| Kabuto (hełm) | Tożsamość i ochrona wojownika. Ozdoba z przodu hełmu, czyli maedate, przedstawiała na przykład rogi, herb rodu albo zwierzę. |
| Menpō (maska) | Groźna, nieprzenikniona twarz. Maska chroniła twarz, przytrzymywała sznur hełmu, a także miała zastraszyć przeciwnika. |
| Katana | Status wojownika i gotowość do działania. Prawo noszenia miecza wyróżniało bowiem samurajów aż do zakazu z 1876 roku. |
| Zbroja | Dyscyplina, przygotowanie i wytrwałość, czyli wojownik gotowy do walki. |
| Kwiaty wiśni | Przemijanie i krótkie, piękne życie. Opadające płatki symbolizowały natomiast koniec życia wojownika. |
| Tygrys | Siła, odwaga i ochrona. W parze ze smokiem tworzy również równowagę ziemi i nieba. |
| Smok | Mądrość, siła i opieka nad tym, kto go nosi. |
Związek wiśni z samurajem ma zresztą starą metrykę. Japońskie przysłowie hana wa sakuragi, hito wa bushi mówi bowiem, że wśród kwiatów pierwsza jest wiśnia, a wśród ludzi wojownik. Spopularyzował je również teatr kabuki, między innymi sztuka Kanadehon Chūshingura z 1748 roku.
Maska samuraja i hełm kabuto jako osobny tatuaż
Maska samuraja to jeden z najczęściej wybieranych wariantów, ponieważ sama twarz wystarcza, żeby wzór był czytelny. Klasyczna menpō zakrywała twarz od nosa do podbródka, natomiast pełna maska sōmen osłaniała całą twarz. Płatnerze nadawali maskom grymasy, kły i wąsy z końskiego włosia, dlatego w tatuażu maska wygląda groźnie nawet bez reszty postaci.
Na mniejszej powierzchni dobrze sprawdza się także sam tatuaż kabuto, czyli hełm z wyraźną ozdobą z przodu. Rogi i herb dają ponadto projektantowi pole do popisu, a jednocześnie wzór nie traci charakteru. O innych maskach w tatuażu piszemy natomiast we wpisie o tatuażu maska.
Warianty tatuażu samuraja
Samuraj tatuaż może przybrać bardzo różną formę, na przykład pełnej sceny albo pojedynczego atrybutu. Najczęściej spotkasz pięć wariantów:
- Pełna postać wojownika. Samuraj w zbroi, z kataną, często w ruchu albo w chwili skupienia przed walką, dlatego taki wzór potrzebuje dużej powierzchni.
- Sama maska lub hełm. Zwarty motyw, który pasuje również na ramię, łydkę czy przedramię.
- Rōnin. Samuraj bez pana, którego nazwa dosłownie znaczy człowiek fali, bo taki wojownik dryfował po kraju. Dzięki historii 47 roninów, którzy w latach 1701 do 1703 pomścili swojego pana, ronin oznacza lojalność do końca i samotną drogę.
- Wojownik z tygrysem lub smokiem. Zwierzę dodaje kompozycji siły i ruchu, a ponadto wzmacnia symbolikę odwagi.
- Zwierzę w zbroi samuraja. Na przykład głowa tygrysa w hełmie kabuto, czyli połączenie dwóch symboli w jednym portrecie.
Czarno-szary realizm czy kolorowy styl japoński?
Tatuaż samuraj w czarno-szarym realizmie buduje wzór cieniem, dlatego dobrze oddaje połysk metalu, fakturę zbroi i głębię twarzy pod hełmem. Ten styl wybierają zwłaszcza osoby, które chcą efektu zbliżonego do fotografii albo rzeźby. Sprawdza się również wtedy, gdy wzór ma się połączyć z innymi czarno-szarymi pracami, tak jak na zdjęciu powyżej.
Kolorowy styl japoński stawia natomiast na wyraźny kontur, nasycone barwy i tło z wiatru, chmur albo fal, o których piszemy w tekście o tatuażu fala. Taki wzór czyta się z daleka, a ponadto łatwo go rozbudować o kolejne motywy. Wybór stylu zależy zatem od tego, czy bliżej ci do obrazu, czy do grafiki.
Gdzie zrobić tatuaż samuraja i ile trwa praca?
Pełna postać wojownika potrzebuje dużej, płaskiej powierzchni, dlatego najlepiej wypada na plecach. Rękaw pozwala także poprowadzić kompozycję wokół ręki, na przykład z maską na ramieniu i wiśniami niżej, o czym więcej w tekście o tatuażu rękaw. Na klatce piersiowej i udzie dobrze wychodzą natomiast portrety w masce albo hełmie.
Liczba sesji zależy od wielkości wzoru, stylu i ilości detalu, więc nie da się jej podać z góry. Duże kompozycje na plecach czy rękawie powstają jednak zwykle w kilku etapach, z przerwami na gojenie. Plan sesji ustalamy dlatego dopiero na konsultacji, kiedy znamy już projekt i miejsce. Więcej pomysłów na duże, wyraziste wzory znajdziesz także we wpisie o tatuażach męskich.
Tatuaż samuraja w JaTuTaTToo
W naszym studiu tatuaż samuraj mogą poprowadzić trzy osoby, w zależności od stylu. Marcela Cedrzyńska pracuje w czerni i szarości i projektuje duże kompozycje, czego przykładem jest tygrys w kabuto ze zdjęcia. Paweł Chaberek specjalizuje się w czarno-szarym realizmie, więc dobrze odda twarz wojownika i fakturę zbroi. Kolorową wersję poprowadzi natomiast Daniel Kapała, założyciel studia, który tatuuje w kolorze od 2003 roku.
Jeśli masz już pomysł albo tylko zarys, przyjdź na bezpłatną konsultację do Wejherowa przy Rzeźnickiej 12E. Najpierw porozmawiamy o motywie, miejscu i wielkości wzoru, a potem dobierzemy styl i tatuatora.
Najczęstsze pytania
Co oznacza tatuaż samuraja?
Tatuaż samuraja oznacza honor, dyscyplinę, odwagę i lojalność. Często symbolizuje również gotowość na śmierć i akceptację przemijania, zwłaszcza gdy towarzyszą mu kwiaty wiśni.
Czy samuraje mieli tatuaże?
Nie, samuraje nie nosili zdobnych tatuaży. W okresie Edo tatuowali się głównie strażacy, robotnicy i kurierzy, a władze znakowały tatuażem także przestępców.
Co oznacza maska samuraja w tatuażu?
Maska samuraja oznacza siłę, opanowanie i ochronę. Historyczna maska menpō chroniła twarz wojownika i miała przestraszyć przeciwnika, dlatego w tatuażu wygląda groźnie.
Co to jest kabuto?
Kabuto to japoński hełm bojowy noszony przez samurajów. Z przodu miał ponadto często ozdobę maedate w kształcie rogów, herbu albo zwierzęcia.
Kim jest ronin w tatuażu?
Ronin to samuraj bez pana, którego nazwa dosłownie znaczy człowiek fali. W tatuażu oznacza samotną drogę i lojalność, przede wszystkim za sprawą historii 47 roninów z lat 1701 do 1703.
Czy bushido było spisanym kodeksem samurajów?
Nie, jednolity spisany kodeks bushido nie istniał. Popularny obraz bushido ukształtowała przede wszystkim książka Inazō Nitobe Bushido: The Soul of Japan, wydana po angielsku w 1900 roku.
Zobacz też
Marzysz o samuraju na skórze? Zaprojektujmy go razem
Opisz pomysł, miejsce i wielkość, a dobierzemy styl i tatuatora. Wejherowo, ul. Rzeźnicka 12E, od poniedziałku do piątku 10:00 do 17:00.